بایدها و نبایدهای “ورزش حرفه‌ای دختران” از منظر سلامت جسمی و جنسی

جنس اول، حانیه زرنگ: این روزها موضوع «ورزش قهرمانی دختران» بیش از پیش داغ شده است و دختران نوجوان متأثر از برنامه هایی چون «عصر جدید» تمایل بیشتری به حضور در ورزش های حرفه ای و رزمی نشان می‌دهند. عده ای با توجه به کم تحرکی نوجوانان خصوصا دختران تشویق ایشان به ورزش کردن را امری مطلوب تلقی می‌کنند، در مقابل برخی پزشکان، ورزش های قهرمانی را نامتناسب با فیزیک دختران دانسته و ورود به آن را مستلزم رعایت ملاحظاتی میدانند. به همین مناسبت همکلام میشویم با خانم دکتر عاطفه سمائی نوروزی، متخصص جراحی زنان و زایمان تا نگاهی به آثار ورزش های حرفه ای و رزمی را بر دختران بیندازیم.


«دارو» سمی است که در میزانی مشخص اثر درمانی دارد!

ورزش و نقش آن در سلامت جامعه به خصوص زنان انکار ناپذیر است و می تواند بر شاخص هایی چون تنظیم و کنترل وزن، بهبود عملکرد غددی و… تأثیر جدی داشته باشد. آنچه محل مناقشه است نوع ورزش و میزان آن است. در رشته داروسازی ما یک عبارت داریم که “دارو سمی است که در میزانی مشخص اثر درمانی دارد”، ورزش هم از این قاعده مستثنی نیست، نوع ورزش و شدت آن بر سلامت می تواند اثر معکوس بگذارد. عمر فعالیت حرفه ای در ورزش محدود است و عمدتا فرد بعد از 35 الی 40 سالگی از تیم خارج می شود. از این رو تداوم ورزش های قهرمانی قرین با عوارض خواهد شد، مثلا دوچرخه سواری حرفه ای بدون آسیب به زانو نخواهد بود. بنابراین اینکه چه ورزشی برای بانوان مناسب است و چه میزان مجاز به صرف وقت هستند نکته ی مهمی است.

افراط و تفریط ها در ورزش دختران؛ استرس غیرضروری

ورزش توصیه شده برای بانوان و کلیت جامعه روزی نیم ساعت نرمش و ورزش های هوازی است. بیشتر از آن باید متناسب با سطح سلامت و نیازهای جسمی شخص تعریف شود، اما این روزها شاهد نوعی افراط و تفریط در این عرصه هستیم.
اول اینکه زنان در انتخاب نوع رشته ورزشی به محدویت های جسمی خود توجهی ندارند؛ برخی از رشته های ورزشی دارای تهدیدات جدی هستند که به جز آسیب های آن ایشان را با استرسی غیرضروری مواجه می سازد که در دراز مدت آسیب زننده است. تحمل استرس در مردان با توجه به خصایص فیزیولوژیک به اندازه زنان خطر ندارد. از سوی دیگر در ورزش های قهرمانی با توجه به اینکه ساعت های تمرین بسیار زیاد است، نوع سبک زندگی و حتی نوع تغذیه فرد را دستخوش تغییر قرار می دهد و می تواند کل فیزیولوژی او و حتی تنظیم هورمون های بدن را نیز تغییر دهد.

عدم تخمک گذاری

آمنوره ثانویه یعنی عدم تخمک گذاری و خونریزی ماهیانه، مشکلی است که در زنان با تمرکز بر ورزش های قهرمانی دیده می شود. بخشی از آن به خاطر بهم ریختن ریتم شبانه روزی ایشان، بخشی به دلیل مصرف داروها و مکمل ها و بخشی دیگر به علت سختی شرایط و نوع ورزش حرفه ای است. قطع عادت ماهیانه واکنش طبیعی بدن به این سطح از استرس است اما می تواند بر سلامت قلب، عروق، استخوان و حتی باروری فرد اثر بگذارد.

افزایش ترشح تستوسترون

موضوع مهمی که نباید از آن غفلت کرد افزایش ترشح تستوسترون به دنبال ورزش های رزمی و حرفه ای است. تستوسترون یک هورمون مردانه است که زنان هم به میزان اندک در بدن خود آن را ترشح می کنند. زمانی که سبک زندگی یک زن، نوع فعالیت های او و حتی مصرف برخی مکمل ها که محرک ترشح این هورمون است تغییر می کند و به سمت مردانه شدن می رود میزان این هورمون هم افزایش می یابد. درواقع بدون افزایش این هورمون عضله سازی بسیار سخت است.

کاهش سطح استروژن

فرض کنید دختر خانمی نه از مکمل های عجیب و غریب استفاده می کند و نه حتی به ورزش های رزمی می پردازد آیا باز ورزش هایی مثل پاورلیفتینگ هم برای او مضر است؟ پاسخ این است که اگر با تمرکز بر رژیم های سخت و ساعت های غیرمتعارف باشد بله مضر است. زیرا ساخت بسیاری از هورمون های زنانه همچون استروژن وابسته به ذخایر چربی است و کاهش بی رویه میزان چربی بدن علاوه بر اینکه ساخت و ساز این هورمون ها و به تبع آن تخمک گذاری ایشان را دستخوش تغییر قرار می دهد می تواند بسیاری از چربی هایی را که در فرم دهی و اندام زنانه موثر هستند را نیز کاهش دهد. انجام ورزش های سنگین دختران قبل از سن بلوغ می تواند آسیب های جبران ناپذیری برای آنان به دنبال داشته باشد.

تأخیر در بروز صفات ثانویه نوجوانان

سن نوجوانی و قبل از بلوغ دوره بسیار مهمی است که بسیاری از موضوعات می تواند شخصیت فرد را تثبیت کند. علاوه بر تاثیرات تربیتی و روحی – روانی، عادات در این دوره سنی نیز می تواند بر جسم و سلامت نوجوان تاثیر بگذارد. مثلا نوع فعالیت ها اگر با کاهش وزن های شدید و کاهش توده چربی همراه باشند می تواند منجر به تاخیر در بلوغ و بروز صفات ثانویه جنسی شود که برخی از این آسیب ها عمدتا برگشت ناپذیر هستند. مانند تاثیرات هورمونی بر محور اندوکرین بدن یعنی از هیپوفیز تا تخمدان که می تواند به ناباروری منجر شود یا تاثیری که روی رشد استخوان ها، سینه، قاعدگی، قد فرد و امثالهم می گذارد.

ورزش هایی که ماهیت آن مبارزه محور است همچون ورزش های رزمی همراه با آسیب های جدی است و اگر در سنین رشد باشد، رشد اعضای صورت به خصوص فک و بینی را تحت تاثیر قرار می دهد و به دلیل ضربه ها ممکن است به ستون فقرات نیز اسیب وارد کند.

تقویت گرایش های مردانه در خلق و خو

آسیب مهمی که گاهی خانواده ها و حتی خود فرد را آزار می دهد گرایش های مردانه در خلق و خو است که شخص را از ماهیتِ جنسیت خود بیزار و به تقلید از مشی مردانه وادار می کند. این مسئله اگر به موقع شناخته و درمان نشود باعث می شود دختران در ارتباط با محیط پیرامون دچار چالش های جدی شوند.

ملاحظات ورود به ورزش حرفه‌ای

مهمترین راهکار تامل بر این پرسش است که عمر ورزش های حرفه ای چقدر است؟  چه نسبتی با کلیت زندگی متعادل و روزانه دارد؟ یک زن تا چه اندازه مجاز است ظرافت ها و محدودیت های جسمانی خود را فدای ورزش های حرفه ای و مردانه کند؟ چه کسی گفته موفقیت یک زن در گروی مردانه عمل کردن است؟ ضمن احترام به ورزش های قهرمانی، به عنوان یک پزشک عرض می کنم ذات خلقت یک زن با سختی و اضطراب زیاد بیگانه و در تعارض است. یک زن می تواند کارهای سنگین انجام دهد اما طولی نخواهد کشید که روح و جسم او زمخت و آزرده خواهد شد.

به نظر من باید با ارائه مدل ها و انواع رشته های ورزشی متناسب با فیزیک زنانه امکان و حق انتخاب وسیع به ایشان داد تا در دام افراط و تفریط گرفتار نشوند. متاسفانه امروز مشکل بسیاری از نوجوانان ما عدم تحرک و ورزش است که آن هم اسیب های فراوان دارد. باید عوارض ورزش های رزمی، مردانه و پرخطر تبیین شود و ورزش های متناسب با فزیولوژیک زنان معرفی و ارائه گردد.

توصیه پایانی

توصیه اکید پزشکان بر نرمش و ورزش های هوازی با مدت زمان نیم ساعت در روز یا سه روز در هفته است. البته اگر فردی بخواهد به یک رشته ی ورزشی به صورت حرفه ای روی بیاورد باید به ملاحظاتی دقت کند. اول نوع ورزش همراه با آسیب های جسمی جدی نباشد. دوم اینکه سطح استرس تحمیل شده بالا نباشد و هیجان تعریف شده داشته باشد. سوم اینکه مبارزه محور نباشد و رقابت در آن پر رنگ نباشد. چهارم وقت اختصاص یافته به آن تعریف شده باشد و اولویت زندگی او نباشد. پنجم اینکه نیازمند مصرف ترکیبات مکمل و عضله ساز که سطح تستوسترون را بالا می برد نباشد. ششم اینکه نیازمند کاهش نمایه توده بدنی BMI به کمتر از 20 نباشد زیرا کاهش وزن می تواند به اسیب های استخوانی و یا بی اشتهایی عصبی منجر شود.


  |جنس اول؛ رسانه زنان، خانواده و زیست جنسی

اشتراک گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.