پس از سقط جنین

سقط جنین، از جمله موضوعات داغ و مهم مورد بحث این روزها است. موضوعی که از گذشته مور توجه بوده اما در این امروزه بیشتر از قبل در محافل مختلف در مورد آن صحبت می­شود. اما از جمله سوالات مهم درمورد سقط جنین که شاید کم­تر به آن توجه شده این است که پس از سقط، چه اتفاقی برای مادر خواهد افتاد؟ در سقط های عمدی و غیر پزشکی، آیا مادر پس از سقط، به شرایطی که به خاطر آن دست به سقط زده، می­رسد؟

انواع سقط جنین

انواع سقط جنین به طور کلی به دو دسته تقسیم می شود: 1- سقط خود به خودی یا غیر عمدی. 2- سقط القایی یا عمدی

سقط خود به خودی به نوعی از سقط گفته می­شود که جنین در زیر 20 هفتگی یا وزن کمتر از 500 گرم، بدون دخالت عامل خارجی نظیر دارو، دستگاه و … سقط شود. این نوع از سقط معمولا به دلایلی از جمله اختلالات جنین یا جفت، لانه گزینی و جایگیری نامناسب جنین در رحم و بیماری­های مادر نظیر عفونت رحم اتفاق می­افتد.

سقط عمدی یا القایی نیز در دو دسته موارد اتفاق می­افتد: اول، مواردی که احتمال ناهنجاری در جنین داده می­شود یا ادامه بارداری، برای مادر، خطر آفرین تشخیص داده شود. دوم در مواردی که خانواده، به صورت برنامه­ریزی نشده دارای فرزند شده و گمان کند که نمی­تواند شرایط خود را با ورود فرزند جدید، هماهنگ نماید. به این نوع از سقط جنین عمدی، اصطلاحا، سقط جنایی می­گویند.

با توجه به این مقدمه باید گفت که شرایط مادر پس از سقط جنین، وابستگی زیادی به علت سقط و سن جنین دارد. در کشور ما این مسئله، با دلیل سقط، ارتباط بیشتری دارد، چرا که، سقط­های جنایی (که عمده موارد سقط جنین را به خود اختصاص داده­اند) بیشتر به روش­های دارویی و متأسفانه بدون آگاهی لازم و با سو استفاده عاملین به سقط (دکتر، ماما،قرص فروش و …) اتفاق می­افتد. به این ترتیب سقط جنین در در زیر 6 هفته و پس از 12 هفته، با عوارض بیشتری همراه است.

عوارض جسمی سقط جنین برای مادر:

1- سقط جنین ناقص: گاهی در سقط، جنین یا جفت، به طور کامل از بدن مادر خارج نشده و بقایایی از بارداری در رحم باقی می­ماند که می تواند موجب درد بیش از حد، خون ریزی ادامه دار و مشکلات دیگری برای مادر شود.

2- خون ریزی شدید: سقط جنین در هر روشی، با خون­ریزی همراه است. اما گاهی به دلایل مختلف از جمله مصرف نادرست و بیش از حد دارو، تداخلات دارویی و مشکلات زمینه­ای مادر، خون ریزی شدت زیادی داشته تا حدی که می­تواند در صورت عدم اقدام به موقع، منجر به نارسایی و مرگ مادر شود. این خطر در دو روش غیر دارویی، یعنی ساکشن (کشتن و قطعه قطعه کردن جنین به وسیله لوله مکنده) و کورتاژ (کشتن و قطعه قطعه کردن جنین به وسیله انبر سوفرکلمپ) نیز وجود دارد. چراکه کوچکترین خطا می تواند منجر به آسیب رحم و خونریزی شود.

3- عفونت: از جمله عوارض سقط جنین، عفونت است که می تواند در اثر باقی ماندن بقایای جنین یا آلودگی تجهیزات سقط، اتفاق بیفتد. عفونت در صوررت تشخیص و درمان دیر هنگام می تواند خطرات جدی را به همراه داشته باشد.

4- چسبندگی رحم: از جمله مشکلات دیگری که ممکن است در پی سقط جنین ایجاد شود، چسبندگی رحم است. چسبندگی رحم می تواند منجر به ناباروری و سقط جنین خود به خودی در بارداری­های بعدی شود.

لازم به ذکر است که موارد بیان شده بخشی از عوارض غیر طبیعیه سقط جنین است. مواردی مثل درد شدید رحم، سردرد، ضعف جسمی و … جزو عوارض طبیعی و تقریبا همگانی سقط به شمار می­رود.

5- افزایش احتمال ابتلا به سرطان سینه: بر طبق پژوهشی که در سال 2013 انجام شده، زنان دارای تجربه سقط جنین عمدی بیش از 40 درصد با احتمال ابتلا به سرطان سینه، روبه­رو هستند. بر طبق تحقیقات، بارداری و زایمان تأثیر قابل توجهی  در کاهش احتمال ابتلا به سرطان سینه را دارد و از آنجا که تعداد زیادی از موارد سقط جنین، در همان بارداری نخست صورت میگیرد، این اتفاق، افزایش احتمال بروز سرطان سینه را با خود به همراه دارد. در واقع سقط جنین در بارداری اول، به نوعی شوک برای بدن مادر است. چرا که با اغاز بارداری، بدن زن شروع به تکمیل فرآیند بلوغ خود ( به ویژه در دستگاه تناسلی و سینه) می نماید و سقط جنین در چنین وضعیتی، ناقص کننده این فرآیند است.

6- آسیب به دستگاه تولید مثل: در روش­های فیزیکی به دلیل حساسیت بافت رحم و آسیب زننده بودن تجهیزات سقط جنین، کوچکترین خطا ممکن است منجر به آسیب جدی به بافت رحم و ایجاد زخم­هایی شود که مادر را با عوارض جدی روبه­رو نماید. این آسیب تا حدی می­تواند اثرگذار باشد که پزشکان را مجبور به خارج نمودن رحم از بدن مادر نماید. باید توجه داشت که این آسیب صرفا برای کسانی که از روش های فیزیکی اقدام میکنند، محتمل نیست و می­تواند برای استفاده کنندگان از روش شیمیایی نیز به وجود بیاید. چرا که در مواردی مانند مصرف قرص نیز ممکن است جنین یا جفت، کامل از بدن خارج نشده و مادر، مجبور به استفاده از روش ساکشن یا کوتاژ شود.

عوارض روانی سقط جنین:

شاید بتوان گفت در بسیاری از موارد، عوارض جسمی سقط در مقابل عوارض روحی و روانی آن کم و حتی ناچیز است. تاکنون پژوهش­های مختلفی نیز درمورد این دسته از خطرات سقط جنین صورت گرفته است. عوارض روانی به حدی شدید است که می­توان افسردگی را شایع­ترین عارضه پس از سقط جنین دانست. به غیر از افسردگی، پشیمانی، اختلال خواب، بر هم خوردن روابط با اعضای خانواده نظیر همسر و فرزندان، کاهش اعتماد به نفس، مصرف مواد مخدر، خودکشی و صدمه عمدی به خود از جمله عوارض روانی قابل توجه پس از سقط جنین می­باشد. حتی برخی محققان، عوارض روانی سقط جنین را مشابه از دست دادن نوزاد دانسته­اند.

 البته باید توجه داشت که ریشه افسردگی تا حد بسیار زیادی تحت تأثیر علت سقط می­باشد. در سقط­های غیر عمدی، غم و اندوه و در پی آن افسردگی، بیشتر ریشه در حسرت از دست دادن فرزند، نگرانی به خاطر ناباروری احتمالی و حس عدم قدرت باروری دارد. سوگ پس از این نوع از سقط، پس از آن آغاز شده اما عموما ظرف چند ماه به ویژه با بارداری موفق بعدی برطرف می­گردد. (مگر اینکه با سایر عوامل اندوه آفرین همراه شده و در مسیر درمان و حمایت نیز قرار نگیرد.)

اما شاید برخلاف تصور، بیشترین میزان ابتلا به اندوه شدید و افسردگی ، مربوط به سقط جنین عمدی و جنایی می­باشد که در آن مادر به دلایل شخصی و بدون دلیل پزشکی اقدام به سقط جنین خود ( که طبیعتا حداقل برای یکی از پدر یا مادر، ناخواسته می­باشد) می­کند.

در سقط جنین جنایی، اندوه و افسردگی ممکن است از همان لحظه مرگ جنین یا در مواردی، حتی به هنگام اخذ تصمیم به سقط  و پیش از اقدام، آغاز شود. در این نوع از سقط، نوع اندوه و شدت آن تا حدی متفاوت است. چرا که مادر، خود را در مرگ جنین، دخیل و اثرگذار می­داند. همچنین مواردی که مادر رضایت قلبی به این کار نداشته اما تحت تأثیر شرایط (جسمی، اقتصادی، شخصی و … ) چنین تصمیمی را می­گیرد، اندوه و افسردگی ممکن است شدیدتر و با بروز­های متفاوت­تر و حتی خشونت باری همراه شود. چرا که پس از چندی او، حسی از انتقام نسبت به جامعه و اطرافیان را در خود احساس خواهد کرد.

اما آنچه وجه اشتراک اندوه پس از تمام انواع سقط است، حس از دست دادن است که حتی در مادرانی که به ادعای خود، فرزند سقط شده را به  هیچ وجه انسان قلمداد نمی­کردند، مشاهده می­شود. تمایز مهم در عوارض روانی بین سقط جنایی و غیر جنایی در طول مدت بروز عوامل است. عوارض روانی پس از سقط خود به خودی در صورت حمایت عاطفی درست از مادر، به ویژه پس از بارداری موفق بعدی پایان می­یابد اما عوارض ناشی از سقط جنایی می­تواند تا سالیان سال و حتی تا پایان عمر با مادر باقی مانده و وجوه مختلف زندگی او را تحت تأثیر قرار دهد. 

حتی در مواردی مشاهده شده که مادرانی که چندین سال قبل، با رضایت و اصرار خود، مرتکب سقط جنایی شده­اند، اعتقادات مذهبی پررنگی نداشته و به گفته خودشان، احساس پشیمانی نمی­کرده­اند، پس از اندک صحبتی پیرامون فرزند سقط شده شان، دچار بروز ناراحتی شده و سوگ های فروخورده و مخفی شده در اعماق وجود خود را نمایان ساخته­اند.

نکته دیگر قابل توجه در عوارض روانی سقط جنین جنایی، مخفی نمودن و انکار عوارض توسط مادر است که در بحث عوارض جسمی نیز وجود دارد اما در عوارض روحی و روانی پررنگ تر است. برخی مادران، مخفیانه اقدام به سقط می­نمایند و همین امر مانع درخواست کمک و حمایت از نزدیکان می­شود. همچنین برخی مادران از آن جایی که ابراز عوارض روانی را نوعی از شکست قلمداد می­کنند، به جهت حس منفی مضاعفی که از اعتراف به شکست در خود احساس خواهند کرد، قید پیگیری مشکلات خود، درخواست دریافت حمایت و دریافت درمان را زده و سالیان سال، مشکلات خود را مخفی می­کنند.

نکته مهم آن است که بخش قابل توجهی از این مشکلات، لزوما منحصر در قشر مذهبی یا فرهنگی خاصی نبوده و در تمام اقشار، مشاهده می­شود.

در پایان باید گفت به نظر می­رسد سقط جنین آن گونه که از دور دیده می­شود نیست. مادران و خانواده ها با امید اینکه سقط جنین، پایان­بخشِ شوک وارده به آنها، یا جلوگیری کننده از ابتلا به مشکلات بزرگتر باشد مرتکب این کار می­شوند در حالی که  سقط جنین، بیشتری شروعی برای مشکلات و ناخوشی­ها است تا پایان آن­ها.

نویسنده: محمدعلی صادقی


  |جنس اول؛ رسانه زنان و خانواده

اشتراک گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.