مسکن ایده آل چه ویژگی هایی باید داشته‌باشد

مصاحبه با محمدصالح شکوهی؛ هیئت علمی دانشگاه علم وصنعت

بحث افزایش نجومی قیمت مسکن این روزها بسیار داغ شده است. از دهه ها قبل تا امروز مسئله مسکن و توسعه محیط های سکونت گاهی دچار چالش های متفاوتی بوده است. بررسی رویکردهای مختلف در این سال ها نشان می‌دهد که گاهی راهبردهای پیشنهادی نه تنها معضلات را حل نکرده بلکه منشا پیدایش چالش های جدیدی نیز شده است.

امروز که جامعه ایران در بحبوحه ی ساخت مسکن های حمایتی است،  باید شاخص های تحکیم بنیان خانواده را در معماری های خود مد نظر قرار دهد. مطلوب جامعه فرهنگی ما این است که جوانان به سمت ازدواج به هنگام بروند. برای تحقق این امر لازم است تا اجاره و خرید مسکن به حدمعقول و منطقی برسد. علاوه بر آن برای دستیابی به خانواده با نشاط و با آرامش روانی، لازم است تمهیداتی را فراهم کنیم تا خانه فقط به عنوان مکانی برای استراحت تلقی نشود. در این باره با سیاست‌های مناسبی در بخش معماری از جمله ایجاد حیاطی که اشراف همسایگان به آن حداقل باشد می توان رغبت افراد را برای حضور بیشتر در خانواده بیشتر کرد.

از آن گذشته، جمعیت نیز به عنوان کلیدی ترین شاخص امنیت و سلامت یک جامعه باید در پروسه معماری مسکن مورد توجه ویژه قرار بگیرد. در واقع یکی از لوازم مهم توسعه نسل و فرزندآوری، مسکن با وسعت متناسب است. خانه های کوچک علاوه بر اینکه مانع شادابی و بازی کودکان در محیط امن خانه می شود، سنگ بزرگی مقابل توسعه نسل در شرایط امروز جامعه است.

در همین راستا پایگاه خبری تحلیلی جنس اول با محمدصالح شکوهی، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران، به گفت‌وگو پرداخته است.

نباید برای همه شهرها نسخه واحد پیچید

بعد از انقلاب اسلامی به رغم اینکه دیدگاه های موجود در رابطه با ساختمان سازی تغییر پیدا کرد، تغییری در نتیجه حاصل نشد. درواقع ساز و کار آپارتمان‌های کوچک بدون حیاط ادامه پیدا کرد. در حال حاضر مشاهده می شود که دولت به دلیل ایجاب قانون جهش مسکن تصمیم دارد چهار میلیون واحد مسکونی را تولید کند. این درحالی است که ما همچنان شاهد تغییر مبنا در نگرش به معماری مسکن و ارتباط آن با فرهنگ افراد نیستیم. درواقع ما نباید برای همه شهرها نسخه واحد داشته باشیم. نبابد همه جا را مانند تهران بدانیم بلکه باید برای کلان شهرها یک ضوابطی داشته باشیم و برای روستاها و شهرهای زیر 25 هزار نفر نیز ضوابط خاص متناسب با اقتضائات خودشان را داشته باشیم.

قدم اول حل مسئله عدم توازن جمعیت در مناطق مختلف این است که مشکل معیشت و مسکن در مبدأ مهاجرت حل شود. اگر مشکل معیشت و مسکن در مبدا مهاجرت‌ها حل شود دیگر نیازی به انبوه سازی در کلان شهرها نیست و بستر مهاجرت معکوس به روستاها و شهرستان ها فراهم می شود.

مسکن باید مولد باشد

اگر خانه ما از فضای صرفا مصرفی عبور کند، می‌تواند از نظر اقتصادی آورده های زیادی برای خانواده داشته باشد. شاخص مصرف‌گرایی مسکن سرمایه داری را فربه می کند. زیرا زمانی که مسکن متناسب با جمعیت خانوار نباشد ناخودآگاه فعالیت و تفریح افراد خانواده به بیرون از خانواده هدایت می شود.

شما نمی توانید به سبک گذشته در خانه مهمان داشته باشید و مجبور هستید ایشان را برای صرف غذا به رستوران دعوت کنید. فضای نقلی و کوچک خانه های امروز پاسخگوی نیاز کودکان به بازی و فعالیت نیست و شما مجبور هستید او را به مهدکودک و یا شهربازی ببرید. در حقیقت سرمایه داری قصد دارد تا خانه تنها حکم خوابگاه را برای افراد داشته باشد و از این طریق برای چرخه اقتصادی خود ان ها را از محیط خانه خارج کند.

در گذشته خانه ها دارای باغچه و حیاط مناسبی بودند و امکان نگهداری دام سبک را برای خانواده ها فراهم می ساخت. اتاق ها به صورتی بود که خانواده ها در گذشته می توانستند حداقل یک اتاق را به بافت قالی اختصاص دهند. در فضای حیاط تنور کوچکی متناسب با نیاز خانوار بنا کنند. همه این موارد به اقتصاد درون خانواده کمک چشمگیری داشت.

راه اندازی مشاغل خانگی در کشورهای پیشرفته

در کشوهای پیشرفته برخی از صنایع پیشرفته به وسیله مشاغل خانگی تولید می شود و سهم زیادی در اقتصاد کشور دارد. ساعت های پیشرفته، دوچرخه، توپ فوتبال و مواردی از این قبیل در بسیاری از کشورهای پیشرفته تولید مشاغل خانگی هستند. به این ترتیب جایگزین کردن مشاغل خانگی به جای برخی از کارخانه های بزرگ تاثیر بزرگی بر روی اقتصاد کشور و همچنین خانواده ها دارد. حسن این کار این است که مردم هم در تولید نقش پیدا میکنند.

سهم پیدا کردن در تولید به این معنا نیست شما از صبح تا شب بیرون از خانه به کار کردن مشغول باشی و خانه و زندگی‌ات روی هوا باشد. محیط زندگی باید مولد باشد و از مصرف گرایی صرف، عبور کند. در کشورهای خارجی پالایشگاه خانگی وجود دارد به این صورت که به وسیله آبگرمکن در منزل نفت و بنزین تولید می کنند. بسیاری از خودروهای بزرگ دنیا دست ساز هستند و گاهی این خودرو های دست ساز گران تر نیز هستند.

این کار در ایران با چند مشکل مواجه است. کنترل کیفیت تولیدات خانگی سخت است. در کارخانه ها برای تولید محصول یک گروه علمی ناظر به کار هستند که دائم اطلاعات خود را مطابق با اطلاعات روز دنیا تطبیق می دهند. در خانه ممکن است از دانش روز دور شوید به همین دلیل لازم است تا شبکه دانش تشکیل شود. به طور مثال در این شبکه فردی می گوید من در اقلیم خود بادام کاشتم اما به نتیجه نرسیدم تا دیگری درصدد آزمون و خطا سرمایه و زمان خود را هدر ندهد. به این ترتیب تجربه ها منتقل می شوند و میزان خطا کمتر می شود. درواقع مردم از طریق شبکه های ایثارپایه تجربه های خود را به اشتراک میگذارند، زیرا هرکس بخواهد به صورت فردی همه مسائل را تجربه کند شکست می خورد.

مسکن باید وسیع باشد

مسکن باید وسیع باشد. در دوره های مختلف دولت ها شعار کوچک سازی مسکن را مطرح کردند. ما برای اینکه هزینه های بالای مسکن را تعدیل کنیم به سمت کوچک سازی رفتیم در صورتی که با هزینه های مضاعف رو به رو شدیم. کودکی که نتواند داخل ساختمان زندگی سالم، ارتباط سالم و طبیعت سالم را تجربه کند دچار مشکلات زیادی می شود.

امروز در دنیا یک بیماری به اسم سارسلیته وجود دارد که مربوط به منطقه سارسل در حومه پاریس است. این بیماری مختص به افرادی است که درون آپارتمان زندگی می کنند و علائم مشترکی همچون اضطراب و استرس ناشی از آپارتمان نشینی را دارا هستند. تحقیقات روانشناسی نشان می دهد هرچه تعداد طبقات بیشتر باشد میزان جرم هم بیشتر می شود. اگر افراد در کنار خانواده های خود سکونت داشته باشند میزان جرم پایین می آید. برخی کشورها به شهروندانی که در کنار خانواده های خود به ساخت و ساز خانه بپردازند وام می پردازند، زیرا اطلاع دارد که با این اقدام از هزینه های آینده جلوگیری می کند.

خانه باید کم ارتفاع باشد

در خانه های کم ارتفاع محرمیت و اشراف قابل کنترل است. شما اگه باغچه هم داشته باشید ولی ساختمان مجاور بر آن اشراف داشته باشد نمی توانید به راحتی از آن استفاده کند. منتهی اگر همه خانه ها در یک اندازه متناسب باشد اشراف خانه های مجاور کمتر می شود. از طرفی دیگر بالارفتن ارتفاع با افزایش تپش قلب و اضطراب همراه است که بیماری هایی را برای افراد در اینده به وجود می آورد.

مسکن باید در کنار شغل تعریف شود

ما فقط به مسکن فکر نکنیم مسکن در کنار معیشت تعریف می شود. باید برای افراد شغل درنظر گرفته شود. درواقع اگر برای افراد خانه ساخته شود اما شغل تعریف نشود ممکن است از روی گرسنگی خانه‌های خود را بفروشند. دولت به جای اینکه خانه بسازد به مردم زمین بدهد تا خودشان بسازند. باید اجازه دهیم مردم از نظر مالی تامین شوند و بعد به میل خودشان خانه ها را بسازند. در گذشته معمار و بنا داشتیم اما پایه کار با خود مردم بود.

ایجاد محله های فقیرنشین اشتباه است

از طرف دیگر مشکل ما این است که فکر می کنیم فقط برای فقرا باید مسکن ساخته شود. به این ترتیب محله های فقیر نشین زاییده می شود و هویت اجتماعی شکل نمی گیرد. در گذشته در بافت اجتماعی سنتی خانه های بزرگ در کنار خانه های کوچک شکل می گرفت تا همیاری و تعاون اجتماعی در محلات شکل بگیرد. ما در حال از دست دادن جایگاه حمایتی خانواده در جهت مدنیزاسیون هستیم. در جوامع غربی رسالت حمایت خانوادگی به دولت سپرده شده است تا به جای خانواده متولی حقوق افراد باشند. در ایران ما در دوره گذار سختی هستیم؛ زیرا حمایت خانواده ها را از دست می دهیم و در مقابل حمایت های اجتماعی نیز وجود ندارد.


  |جنس اول؛ رسانه زنان و خانواده

اشتراک گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.